HTTPS van begin tot eind

Je tikt een adres in, je duwt op enter, en voor je het scherm ziet staat er links van het adres al een pictogram dat zegt: de verbinding is beveiligd. Daar zat een gesprek tussen. In die paar honderd milliseconden hebben je browser en de server een geheim afgesproken, een bewijsstuk uitgewisseld en gecontroleerd, en zijn ze overgeschakeld op versleuteling. Dit hoofdstuk telt af wat er gebeurt — en er komt geen nieuwe wiskunde bij. Alles wat je nodig hebt, staat al in de vorige hoofdstukken. Hier zie je ze samen aan het werk.

De handshake, stap voor stap

1. ClientHello. Je browser stuurt als eerste een bericht met: welke TLS-versies hij kan, welke cijfersuites hij kent, welke site hij wil (dat is de SNI) — en meteen al zijn helft van de sleuteluitwisseling. Hij wacht dus niet tot de server gekozen heeft; hij gokt op wat de server waarschijnlijk zal willen en stuurt zijn publieke helft alvast mee.
2. ServerHello. De server kiest een versie en een cijfersuite, en stuurt zijn eigen helft terug. Op dat moment kunnen ze allebei, elk apart, hetzelfde getal uitrekenen: het gedeelde geheim. Dat is exact het verf-trucje uit hoofdstuk 5, meestal op een elliptische kromme. Er is nu een sleutel, en die is nooit over de lijn gegaan.
3. Het certificaat en een handtekening. Vanaf hier is alles al versleuteld — ook wat nu komt. De server stuurt zijn certificaat (hoofdstuk 7.2) en daarbovenop een handtekening over het hele gesprek tot hier. Die handtekening is het punt: iedereen kan een certificaat kopiëren, maar alleen wie de bijbehorende private sleutel heeft, kan er eentje zetten. Zo weet je dat je met de echte server praat en niet met een man-in-the-middle.
4. Je browser controleert. Drie dingen, en alle drie moeten kloppen. Is de handtekeningenketen van dit certificaat te volgen tot aan een wortelcertificaat dat hij vertrouwt? Staat de naam in het certificaat gelijk aan wat jij intikte? Vallen we binnen de geldigheidsdatums? Eén nee en je krijgt geen slotje maar een waarschuwingsscherm.
5. Verder symmetrisch. Vanaf nu gaat alles — de pagina, de beelden, je wachtwoord, elk klikje — symmetrisch versleuteld met AES-GCM. Dat is hoofdstuk 4, en dat de zware wiskunde alleen voor het begin dient en de rest snel gaat, is hoofdstuk 7.3.

Welk hoofdstuk zit in welke stap

Eén rondreis in plaats van twee

Dat de browser zijn helft van de sleuteluitwisseling al in zijn állereerste bericht meestuurt, klinkt als een detail. Het is de grootste verandering van TLS 1.3 ten opzichte van zijn voorganger TLS 1.2. Daar ging het zo: eerst vroeg de browser wat de server kon, dan antwoordde de server, en pás daarna begon de sleuteluitwisseling. Twee keer heen en weer voor er één letter inhoud over de lijn ging. TLS 1.3 doet het in één keer heen en weer.

Op een verbinding waarbij één rondreis 50 milliseconden kost, scheelt dat dus 50 milliseconden per nieuwe verbinding — en een pagina haalt zijn beelden, lettertypes en scripts vaak van een handvol verschillende domeinen, elk met een eigen verbinding. Zo werd de nieuwere versie tegelijk zwaarder beveiligd én sneller.

Wat het slotje wél en niet betekent

Dat tweede is geen theoretisch probleem. Een certificaat kost tegenwoordig niets en is in minuten geregeld, ook voor wie een nepversie van een inlogpagina bouwt. Meer dan negen op de tien phishingsites hebben een geldig certificaat en dus een slotje — in 2019 was dat nog ongeveer zes op de tien. Het slotje bewijst dat niemand onderweg meeleest — niet dat de bestemming te vertrouwen is.

Google onderzocht in 2021 wat mensen dachten dat het slotje betekende. 11 procent had het juist; de rest las het als een keurmerk. Daarom is het slotje in Chrome sinds versie 117, uit september 2023, vervangen door een neutraal pictogram met twee schuifjes. Niet omdat er iets veranderd is aan de beveiliging, maar omdat het symbool het verkeerde beloofde.

Doe het zelf, nu meteen. Klik op het pictogram links van het webadres hierboven — in Chrome en Edge de twee schuifjes, in Firefox nog een slotje. Zoek je een weg naar Verbinding is beveiligd en dan naar het certificaat, dan zie je precies de dingen uit stap 4: voor welke naam het geldig is, wie het uitgaf, tussen welke twee datums het geldt, en de keten erboven tot aan de wortel. Dit is het certificaat van de site die je nu leest.

Wat een afluisteraar nog wél ziet

Versleuteld wil niet zeggen onzichtbaar. Iemand die het verkeer op jouw netwerk kan lezen — je internetprovider, de beheerder van de wifi — weet nog steeds een paar dingen.

Aan dat eerste lek wordt gewerkt. Encrypted Client Hello (ECH) verpakt de echte ClientHello — met de echte SNI erin — versleuteld in een onschuldig ogende buitenkant. De sleutel daarvoor haalt je browser uit DNS. Chrome zet het sinds versie 117 (september 2023) standaard aan, Firefox sinds versie 119 (oktober 2023), en sinds maart 2026 is het een officiële internetstandaard: RFC 9849.

Half dicht dus, niet helemaal. Het werkt alleen als de site zelf meedoet en zijn sleutel in DNS publiceert, en dat doet lang niet iedereen. En je DNS-vraag blijft zichtbaar tenzij die ook versleuteld gaat (DNS over HTTPS). Het IP-adres waar je verbinding naartoe loopt, ziet hij hoe dan ook: zonder adres komt er geen pakketje aan.

HSTS: kom nooit meer over http

Er is één moment waarop het misgaat. Tik je site.be zonder https:// ervoor, dan probeert je browser het van oudsher eerst over gewone http — onversleuteld. Die ene eerste vraag kan een man-in-the-middle onderscheppen en omleiden naar zijn eigen kopie, en dan is de rest van je bezoek van hem. Daarom kan een site in zijn antwoord een regel meesturen die zegt: onthoud dat je bij mij alleen nog over https mag komen, met een vervaldatum erbij. Dat heet HSTS, beschreven in RFC 6797 uit november 2012. Je browser onthoudt het, en probeert het daarna zelfs niet meer over http — ook niet als jij het tikt, en ook niet als je op "toch doorgaan" wil klikken. Het gat blijft alleen dat aller-allereerste bezoek, en daarvoor houden browsers een ingebakken lijst bij van domeinen die altijd al https zijn.